ArtFrame.nl
Ton van Os
 
English	 

DE KLANK VAN TON VAN OS

In deze speciale expositie in de galerie van Johan Poort wordt een overzicht van
het oeuvre van Ton van Os getoond. Graag wil ik u meenemen in de wereld van
een eigenzinnig en gedisciplineerd kunstenaar.

De in 1941 te Rotterdam geboren schilder en etser toont in zijn werk een
consequente ontwikkeling. Met enorme precisie maakt hij circa 5 a 6 schilderijen per
jaar. Na een figuratieve periode heeft Van Os zich sinds de tweede helft van de jaren
zestig uitsluitend toegelegd op abstract werk. Hij heeft zijn beeldtaal gereduceerd om
de weg vrij te maken voor een andere inhoud.

In de jaren zeventig is het thema architectuur leidend geweest; gevels van flats
die eindeloos lijken te zijn en geen spoor van inwendig leven vertonen.
Van Os wist toen al met symmetrie en ritme een verstilde werkelijkheid te creëren.
Hij schilderde een drie dimensionale ervaring, die steeds voelbaar is gebleven in zijn
werk.

Muziek speelt een grote rol in het leven van Van Os. Hij heeft eind jaren negentig
werk gemaakt dat geinspireerd is op de muziek van Johan Sebastian Bach (1685 –
1750) en voor zijn recentere werk, sinds 2000, heeft hij zich laten inspireren door de
muziek van de Amerikaanse componist Morton Feldman (1926 – 1987).

Feldmans muziek is abstract en is beinvloed door beeldende kunstenaars als
Mark Rothko, Piet Mondriaan, Jackson Pollock, Robert Rauschenberg en
Willem de Kooning. Feldman koos ervoor om in muziek de sfeer te vangen die
de kunstwerken van bovengenoemde schilders bij hem opriepen. Destijds was er een
hang naar onpersoonlijke 'objectieve' kunst als reactie op de tweede wereldoorlog.
Er ontstond vervolgens een verlangen naar stilte, vrijheid, rust en de behoefte zich te
laten doordringen van het ritme van de schepping, het voortdurende, de hemel, de
sterren en ongerepte gebieden.

Componisten, schrijvers en kunstenaars waren in de jaren zestig geobsedeerd
door stilte. Het werk van Van Os brengt ons terug naar het sentiment van deze tijd
en terug in de sfeer van de muzikale doorbraak en de beeldtaal die begin
jaren zestig gold.

Van Os is zeer gefascineerd door de speciale techniek die Feldman in zijn muziek
toepaste. Het zijn minimalistische – vaak lang uitgesponnen – bijna meditatieve
composities.
De noten en pauzes zijn niet exact aangegeven; het wordt aan de musicus
overgelaten hoelang zij worden aangehouden en soms abstracte klankvelden worden.
Hierdoor zijn de stukken tijdloos en onbegrensd en wilde Feldman de essentie in de
klanken leggen. Feldman trekt Van Os met deze muziek zijn wereld in, vervolgens
doet Van Os hetzelfde met de kijker. De dynamische en statische orde die hij toepast
in zijn werken, zijn vooropgezette formules die voort komen uit de klassieke en
moderne gecomponeerde muziek.

Deze muzikale elementen zijn feilloos omgezet en voelbaar in de schilderijen van
Van Os. De abstractie in zijn schilderijen geeft een gevoel van oneindigheid. De
repeterende cirkelvormen of kolomstructuren met verglijdende kleurenspectra leiden
de toeschouwer naar een andere dimensie.

De muziek van Feldman heeft voor Van Os een sterke relatie met het heelal –
althans zoals de mens het heelal vanaf de aarde ervaart. Een onbegrensd gevoel van
ruimte waarbij je als toeschouwer het gevoel krijgt meegevoerd te worden naar het
universum.

Hoewel het uitgangspunt in deze monumentale schilderijen steeds hetzelfde is,
vervalt zijn werk niet in een repeterend automatisme. Steeds ontstaan boeiende
perceptieverschillen. Van Os reduceert kleur per schilderij en maakt gebruik van
subtiele kleureffecten waarbij het soms ook haast monochrome doeken lijken.
Deze monochromen bestaan uit tussenliggende nuances van dezelfde kleur.
Het monochroom schilderen heeft een rijke geschiedenis en hoofdzakelijk werden
deze kleurvlakken gebruikt om een meditatieve stemming op te wekken bij de
kijker. De schilderijen van Van Os geven tevens een mystiek gevoel en een bepaalde
gestemdheid mee.

Door het gebruik van vele dunne verflagen zijn er amper verfstreken zichtbaar en
draagt deze subtiliteit bij aan hoe de toeschouwer naar binnen lijkt te worden
gezogen als hij voor een schilderij staat. Om dit effect te versterken schildert Van Os
veel op groot formaat. Duidelijk is de overeenkomst met het werk van Mark
Rothko. Feldman heeft ook een belangrijk optreden gehouden in 1971 in the Rothko
Chapel in Houston, Texas ter nagedachtenis aan Rothko.
De kruisbestuiving is zeer zeker voelbaar.

Naast een transcendente gestemdheid is het werk van Van Os ook geometrisch
constructivistisch te noemen en opgebouwd vanuit een terugkerend raster systeem
met vaak hierin zwevende bolvormen. Het raster creëert een ordening en
vertegenwoordigt een klein fragment van oneindigheid in een groter geheel.
Deze structuur dwingt onze waarneming naar een wereld buiten het frame.
Door vele kunstenaars is deze vorm van compositie gebruikt als een trap naar het
universele en het hemelse. Door de bollen in het vlak toe te voegen ontstaat een
dynamisch grenzeloze orde en vormt een contrast en spanning in het beeldvlak.

Van Os laat ons afdwalen in een andere dimensie... Bijna is de muziek hoorbaar... Is
dit ter bezinning? Om te verstillen? Of om gewoon van het moment te genieten...

Margitte Verwoerdt
Kunsthistorica, Curator
Specialist Post-War & Contemporary Art